Hamilelikte diyabet teşhisi ve tedavi yöntemleri
Hamilelik süresince anne adayları pek çok rahatsızlığa yakalanma riskine sahipler. Bunlardan biri de şeker hastalığı (diyabet). Şeker hastalığı hamileliğe bağlı ortaya çıkabileceği gibi, anne adayının hamilelikten önce de diyabet rahatsızlığı olabilir. Her iki durumda da, anne adayı mutlaka tedavi edilmelidir.
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Yasemin Yakut hamilelikte şeker hastalığı ile ilgili en çok merak edilenleri anlattı.
Diyabet; pankreastan insülinin az salınması nedeniyle oluşan metabolik bir hastalıktır. Karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmaları bozulur ve kan glikozu artar.
Diyabetik kadınların gebe kalmamaları için tavsiye edildikleri 1970′lerden günümüze tedavi ve tanıda ilerlemeler kaydedilmiştir. Ancak, diyabetle komplike gebeliklerde konjenital anomali görülmesi ve komplikasyon gelişmesi normal gebeliklere göre daha fazladır.
Günümüzde tanı ve tedavi protokolleri ile, bu gereksiz yüksek komplikasyon hızı düşürülebilir.
Diabetes Mellitus (DM) insülin eksikliği, insülin direnci veya her ikisi sonucu gelişen hiperglisemi (kanda şeker düzeyinin yükselmesi) ile karakterize bir metabolik hastalıktır. Gebelikte 3 tip DM görülebilir;
1. Tip I Diabetes Mellitus: İnsüline bağımlı,
2. Tip II Diabetes Mellitus: İnsüline bağımlı olmayan,
3. Gestasyonel Diabetes Mellitus
Tip I DM ve Tip II DM gebelik öncesi var olan tiplerken, Gestasyonel DM gebelikte gelişen tiptir.
Gebelikteki fizyolojik değişiklikler
- Glikoz (şeker) metabolizması gebelikte önemli ölçüde değişiklik gösterir. Açlık glikoz seviyeleri düşüktür, yemek ya da glikoz yüklemesini takiben ise, gebelik dışı değerlerle karşılaştırıldığında yüksektir.
- Glikoz toleransı gebeliğin ilerlemesi ile prgoresif olarak düşer.
- Normal kadınlar gebelik esnasında iki kat insülin üretirler, diyabetik olanların ise insülin gereksinimleri artar.
- Gebelikte glikoz için renal eşik değeri düştüğünden, idrar örneklerinde birçok kadında glikozüri (idrarda şeker çıkması) tespit edilebilir.
Gestasyonel Diabetes Mellitus (GDM); gebelikte başlayan veya gebelikte ilk olarak tanımlanan
herhangi bir düzeydeki glikoz intoleransı olarak tanımlanmaktadır. Gebelikte görülen diyabetin %90′ı bu tiptir.
Gestasyonel Diabetes Mellitus’lu gebelerde insülin direnci, normal gebelerdekine göre daha şiddetlidir. İnsülin sekresyonunda da bozukluk vardır.
Gestasyonel diyabetiklerin çocuklarında konjenital anomaliler izlenmez. Önemli etkileri ise şunlardır;
- Polihidroamniyos gelişimi ( Bebeğin içinde yaşadığı amniyos mainin fazla olması)
- Preterm doğum oranında artış (Erken doğum riski)
- Makrozomi gelişimi (Gebelik haftasına göre büyük bebek)
Gestasyonel Diabetes Mellitus’de klinik bulgular
- Gestasyonel Diabetes Mellitus genellikle asemptomatiktir, (bulgu vermez) ve 2.trimesterde (gebeliğin ikinci 3 aylık döneminde) karbonhidrat metabolizması ve insülin duyarlılığında değişikliklerle tetkiklenerek ortaya çıkar.
- Gestasyonel Diabetes Mellitus rutin biyokimyasal taramalarda teşhis edilebilir.
- İntrauterin ölüm (anne karnında bebek ölümü) ya da makrozomik bebek doğumunu takiben yapılan biyokimyasal testlerle de teşhis edilebilir.
- Daha önceden Gestasyonel Diabetes Mellitus geçiren kadınlar, ailevi diyabet öyküsü olan kadınlar, obez (aşırı kilolu) ve yaşlı kadınlarda Gestasyonel Diabetes Mellitus görülme olasılığı daha sıktır.
- Önceden var olan diyabetten farklı olarak Gestasyonel Diabetes Mellitus’de konjenital anomali risk oranında artış yoktur.
- Gestasyonel Diabetes Mellitus preeklampsi (gebelikte tansiyon yüksekliği, ödem ve idrarda protein çıkışı ile seyreden klinik durum) risk artışı ile birlikte seyreder.
Gebelik ilerledikçe glikoz toleransı daha fazla bozulduğundan, gebeliğin ileri dönemlerinde tarama yapılır.
50 gr glikoz tolerans testi bütün kadınlarda 26-28. gebelik haftalarında tarama için kullanılır. Tarama testi pozitif olan kadınlarda Gestasyonel Diabetes Mellitus tanısında kesin kriterleri olan 100gr oral glikoz tolerans testi yapılır.
Gestasyonel Diabetes Mellitus tedavisi
Öncelikle gebelik haftası ve gebenin kilosuna göre günlük kalori hesaplanır. Bu toplam kalori belli oranlarda karbonhidrat, protein ve yağ olarak 3 bölüme ayrılır. Ana ve ara öğünlerde alması gereken yüzdelerle diyet regülasyonu yapılır.
Bu planlama kadın doğum doktoru ve tecrübeli bir diyetisyen tarafından yapılmalıdır. Düzenli günlük egzersizler yapılması önerilir. Diyet ve egzersiz ile kontrol edilemeyen durumlarda ise hemen ensülin tedavisine başlanır.
